Τι είναι και πού βασίζεται η συμπεριφορική ανάλυση;

Η συμπεριφορική ανάλυση είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδος για την κατανόηση της συμπεριφοράς και του τρόπου με τον οποίο αυτή επηρεάζεται από το περιβάλλον. Σε πρακτικό επίπεδο, βοηθά στην πρόσκτηση πολλών και διαφορετικών δεξιοτήτων, από την υιοθέτηση υγιέστερων τρόπων διαβίωσης μέχρι την εκμάθηση μίας ξένης γλώσσας.

Οι αρχές της συμπεριφορικής ανάλυσης εξηγούν τον τρόπο που λαμβάνει χώρα η μάθηση. Η θετική ενίσχυση αποτελεί βασική αρχή. Συγκεκριμένα, όταν μία συμπεριφορά ακολουθείται από ένα είδος επιβράβευσης, το πιθανότερο είναι ότι θα επαναληφθεί στο μέλλον. Ο τομέας της συμπεριφορικής ανάλυσης έχει αναπτύξει πολλές τεχνικές για την αύξηση επιθυμητών συμπεριφορών και τη μείωση των ανεπιθύμητων ή εκείνων που ενδέχεται να παρεμποδίσουν τη μάθηση.

Τι είναι η Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς (ABA);

Η Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς (ΕΑΣ) -Applied Behavioral Analysis (ABA) στην αγγλική γλώσσα- αφορά τη χρησιμοποίηση συγκεκριμένων τεχνικών και μεθόδων, ώστε να επέλθει ουσιώδης και θετική αλλαγή στη συμπεριφορά.

Ποια είναι η διαδικασία της Εφαρμοσμένης Ανάλυσης Συμπεριφοράς;

Το θεραπευτικό πρόγραμμα της ΕΑΣ αρχικά αφορά την έναν προς έναν αλληλεπίδραση μεταξύ θεραπευτή και θεραπευόμενου. Ωστόσο, στη διάρκεια αυτού, ο θεραπευτής καθοδηγεί και εκπαιδεύει τους γονείς και τους φροντιστές του παιδιού. Μακροπρόθεσμος στόχος είναι η γενίκευση και χρησιμοποίηση των τεχνικών του προγράμματος σε δομημένες συνθήκες, όπως το περιβάλλον μίας τάξης, καθώς και σε πιο ελεύθερες, καθημερινές δραστηριότητες, όπως ένα οικογενειακό δείπνο ή η παιδική χαρά της γειτονιάς.

Πόσο αποτελεσματική είναι η ΕΑΣ (ABA);

Η αποτελεσματικότητα της ΕΑΣ αφορά ποικίλους τομείς όπως: επικοινωνία και κοινωνική αλληλεπίδραση, παιχνίδι, αυτοεξυπηρέτηση, σχολείο, αλλά και εργασιακή απασχόληση. Συγκεκριμένα, παιδιά που παρακολουθούν σε σταθερή συχνότητα προγράμματα ΕΑΣ σημειώνουν αισθητή βελτίωση στην κατάκτηση νέας γνώσης, τη λογική-επαγωγική σκέψη, την επικοινωνία και τη δυνατότητα προσαρμογής σε νέα περιβάλλοντα.

Σε ποιους απευθύνεται ένα πρόγραμμα ΕΑΣ (ABA);

Εδώ και αρκετά χρόνια οι θεραπευτές χρησιμοποιούν την Εφαρμοσμένη Ανάλυση Συμπεριφοράς (ABA) σε παιδιά με αναπτυξιακές διαταραχές, αυτισμό, αλλά και σε παιδιά με χαμηλό νοητικό δυναμικό. Στόχος είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων και συμπεριφορών που βοηθούν τα παιδιά να ακολουθήσουν όσο πιο αρμονικά γίνεται τους ρυθμούς της καθημερινής τους ζωής. Παιδιά προσχολικής ηλικίας που παρακολουθούν πρόγραμμα ΕΑΣ αποκτούν επαρκείς δεξιότητες ώστε να συμμετάσχουν στα δρώμενα μίας σχολικής τάξης με μικρή επιπρόσθετη βοήθεια. Ωστόσο, ένα ποσοστό αυτών εξακολουθούν να χρειάζονται ειδική εκπαιδευτική υποστήριξη, ώστε να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στο σχολικό περιβάλλον.

Πώς σχεδιάζεται ένα θεραπευτικό πρόγραμμα ΕΑΣ (ABA);

Μία αποτελεσματική θεραπευτική παρέμβαση μέσω ΕΑΣ προσαρμόζεται στις δεξιότητες, τις ανάγκες, τα ενδιαφέροντα, τις προτιμήσεις και την οικογενειακή κατάσταση του εκάστοτε παιδιού.

Ο σχεδιασμός εξατομικευμένων θεραπευτικών προγραμμάτων γίνεται με γνώμονα τη μέγιστη δυνατή ανάπτυξη των ικανοτήτων του θεραπευόμενου.

• Ένας εκπαιδευμένος αναλυτής της συμπεριφοράς σχεδιάζει και έχει τη δυνατότητα άμεσης επίβλεψης της παρέμβασης.
• Η ανάπτυξη των θεραπευτικών στόχων από τον αναλυτή πηγάζει από μια λεπτομερή αξιολόγηση των δεξιοτήτων και των προτιμήσεων του κάθε παιδιού και μπορεί επίσης να περιλαμβάνει στόχους για όλη την οικογένεια.
• Οι θεραπευτικοί στόχοι είναι αναπτυξιακά κατάλληλοι και στοχεύουν σε ένα ευρύ φάσμα τομέων δεξιοτήτων, όπως η επικοινωνία, η κοινωνικότητα, η αυτοεξυπηρέτηση, το παιχνίδι, η κινητική ανάπτυξη και οι ακαδημαϊκές δεξιότητες.
• Το παιδί λαμβάνει θετική ενίσχυση για τη χρησιμοποίηση χρήσιμων δεξιοτήτων και την επίδειξη κοινωνικά κατάλληλων συμπεριφορών. Η έμφαση δίνεται στις θετικές κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και στην ευχάριστη διαδικασία μάθησης.
• Το παιδί δε λαμβάνει καμία ενίσχυση για ακατάλληλες συμπεριφορές ή συμπεριφορές που παρεμποδίζουν τη μάθηση.
• Η παρέμβαση περιλαμβάνει συνεχή αντικειμενική μέτρηση της προόδου του εκπαιδευόμενου.
• Ο αναλυτής της συμπεριφοράς συνεδριάζει τακτικά με τα μέλη της οικογένειας και τους υπόλοιπους συν-θεραπευτές, ώστε να επιθεωρήσουν την πρόοδο του παιδιού και να προβούν στις αναγκαίες προσαρμογές που απαιτούνται.
• Οι γονείς και οι φροντιστές εκπαιδεύονται, ώστε να μπορούν να υποστηρίξουν τη μάθηση και την ικανότητα πρακτικής εξάσκησης καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
• Η μέρα του παιδιού είναι δομημένη ώστε να παρέχει πολλές ευκαιρίες -προγραμματισμένες και μη- για να εξασκήσει τις δεξιότητες τόσο σε δομημένες όσο και σε αυθόρμητες συνθήκες αλληλεπίδρασης.
• Οι στόχοι δίνουν έμφαση στις δεξιότητες που θα επιτρέψουν στους εκπαιδευόμενους να γίνουν ανεξάρτητοι και επιτυχημένοι τόσο βραχυπρόθεσμα, όσο και μακροπρόθεσμα.

Τι είναι και σε ποιον απευθύνεται η Γνωστική-Συμπεριφορική Θεραπεία;

Η Γνωστική-Συμπεριφορική Θεραπεία είναι μία ψυχοθεραπευτική προσέγγιση που χρησιμοποιείται ευρέως για ένα πλήθος προβλημάτων ψυχικής υγείας που αντιμετωπίζει το παιδί, ο έφηβος και ο ενήλικας. Βασική της αρχή είναι ότι ο τρόπος που οι άνθρωποι σκέφτονται συνδέεται με τα συναισθήματα που βιώνουν και τη συμπεριφορά που εκδηλώνουν.

Τι προσφέρει στο παιδί και στον έφηβο;

Ειδικότερα για την παιδική και εφηβική ηλικία, η Γνωστική-Συμπεριφορική Θεραπεία είναι αποτελεσματική για την αντιμετώπιση όλου του φάσματος των ψυχικών διαταραχών, κυρίως των εξής:

• Αγχώδεις διαταραχές, όπως κρίσεις πανικού, αγοραφοβία, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και μετατραυματική διαταραχή άγχους
• Φοβίες, όπως η κοινωνική φοβία
• Κατάθλιψη
• Διαταραχές πρόσληψης τροφής
• Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα
• Διαταραχές αυτιστικού φάσματος.

Πώς αναπτύσσονται αυτές οι διαταραχές;

Σύμφωνα με τη γνωστική-συμπεριφορική προσέγγιση, οι προκατειλημμένες πεποιθήσεις και οι δυσλειτουργικοί τρόποι σκέψης ενοχοποιούνται για πολλά προβλήματα ψυχικής υγείας του παιδιού και του εφήβου. Οι δυσλειτουργικές πεποιθήσεις δημιουργούν δυσάρεστα συναισθήματα τα οποία το παιδί ή ο έφηβος προσπαθεί να μειώσει και να ξεπεράσει με συμπεριφορές που κάθε άλλο παρά βοηθητικές είναι (π.χ. αποφυγή, κοινωνική απόσυρση, αυτοτραυματισμοί ή καταναγκασμοί).

Ποια είναι η θεραπευτική διαδικασία;

Στη θεραπευτική διαδικασία αρχικά ο θεραπευτής βοηθά το παιδί αλλά και τους γονείς του να διερευνήσουν και να αναγνωρίσουν τη σύνδεση που υπάρχει ανάμεσα στον τρόπο που σκέφτονται, αισθάνονται και ακολούθως συμπεριφέρονται. Ο κύριος θεραπευτικός στόχος είναι η τροποποίηση των δυσλειτουργικών σκέψεων που μπορεί να προκαλέσουν αλλαγές στο συναίσθημα. Μέσω της γνωστικής-συμπεριφορικής θεραπείας, το παιδί και ο έφηβος αναπτύσσει πιο λειτουργικούς και βοηθητικούς τρόπους σκέψης. Ακόμη, μαθαίνει να διαχειρίζεται τα δυσάρεστα συναισθήματά του και να υιοθετεί εναλλακτικούς, πιο αποτελεσματικούς τρόπους διαχείρισης δύσκολων καταστάσεων. Είναι μια προσέγγιση με πρακτικό χαρακτήρα που στοχεύει στην ανάπτυξη νέων δεξιοτήτων μέσω της εκμάθησης εναλλακτικών τρόπων σκέψης και συμπεριφοράς, αλλά και επίλυσης προβλημάτων.

Ποιος είναι ο ρόλος μου ως γονέα στη θεραπεία;

Η εμπλοκή των γονέων είναι σημαντική για τη θεραπευτική πορεία και καθορίζεται από την ηλικία του παιδιού, αλλά και από το ίδιο το πρόβλημα. Αρχικά πραγματοποιούνται ορισμένες συναντήσεις με τους γονείς μόνο ή με το παιδί και τους γονείς, για να αξιολογηθεί η ένταση και συχνότητα των δυσκολιών. Εξίσου σημαντική για την πρόοδο της θεραπείας είναι η διερεύνηση των αντιλήψεων των ίδιων των γονέων και των πεποιθήσεων που σχετίζονται με το παιδί. Κατά διαστήματα ο θεραπευτής επαναξιολογεί τις δυσκολίες και ενημερώνει τους γονείς.

Πόσο διαρκεί η γνωστική-συμπεριφορική θεραπεία;

Η διάρκεια της θεραπείας εξαρτάται από το ίδιο το παιδί ή τον έφηβο, το είδος του προβλήματος και τους θεραπευτικούς στόχους. Τέλος, η συμμετοχή και ενεργητική υποστήριξη των γονέων επηρεάζει καθοριστικά την ομαλή πορεία και έκβαση της θεραπείας.

Τι είναι η ψυχοεκπαίδευση;

Πρόκειται για μία θεραπευτική παρέμβαση που εστιάζει στην κατανόηση των δυσκολιών που αντιμετωπίζει το παιδί ή ο έφηβος και στην αντιμετώπιση αυτών μέσα από την ανάπτυξη στρατηγικών, οι οποίες με τη σειρά τους συμβάλλουν στην ενίσχυση της λειτουργικότητάς του. Συγκεκριμένα, η ψυχοεκπαίδευση υποστηρίζει την κατάκτηση βασικών κοινωνικών, επικοινωνιακών και γνωστικών δεξιοτήτων, προωθεί την αυτονομία, τη γενίκευση της γνώσης και την ανάπτυξη προσαρμοστικών δεξιοτήτων σε κοινωνικές καταστάσεις της καθημερινής ζωής.

Σε ποιον απευθύνεται;

Απευθύνεται τόσο στο παιδί ή στον έφηβο όσο και στην οικογένειά του όταν εμφανίζονται κυρίως κάποιες από τις παρακάτω δυσκολίες:

• αναπτυξιακές διαταραχές
• νοητική υστέρηση
• Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητα
• σύνδρομο Down
• γνωστικά ελλείμματα
• συμπεριφορικά προβλήματα
• ψυχοσυναισθηματική ανωριμότητα.

Ποιοι είναι οι στόχοι της ψυχοεκπαίδευσης;

Στόχοι του ψυχοεκπαιδευτικού προγράμματος είναι οι ακόλουθοι:

• Η οργάνωση της καθημερινότητας του παιδιού και της οικογένειας
• Η αντιμετώπιση δυσλειτουργικών συμπεριφορών
• Η εκμάθηση δεξιοτήτων αυτοεξυπηρέτησης
• Η ανάπτυξη κοινωνικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων
• Η εκπαίδευση στην αναγνώριση, διαχείριση και έκφραση των συναισθημάτων
• Η ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού/εφήβου που παρουσιάζει τη διαταραχή, μέσω του βιώματος της επιτυχίας
• Η ενημέρωση της οικογένειας και του ευρύτερου περιβάλλοντος του παιδιού/εφήβου για τη διαταραχή, τη φύση, τα αίτιά της, την πορεία και την πρόγνωσή της
• Η ενδυνάμωση και ενίσχυση των δεξιοτήτων επικοινωνίας της οικογένειας με στόχο τη μείωση του άγχους και τη βελτίωση των σχέσεων των μελών της.

Τι απαιτεί ο θεραπευτικός σχεδιασμός;

Ο θεραπευτικός σχεδιασμός βασίζεται στη λεπτομερή αξιολόγηση του επιπέδου λειτουργικότητας, στην κατανόηση των δυνατοτήτων και των δυσκολιών και στην οργάνωση των θεραπευτικών στόχων.

Η θεραπευτική προσέγγιση είναι αποτελεσματική μόνο όταν είναι εξατομικευμένη, ανάλογη της χρονολογικής ηλικίας και του αναπτυξιακού σταδίου, εστιάζει στο σύνολο των δυσκολιών, στην αλληλεπίδραση μεταξύ αυτών και στην προώθηση της ανάπτυξης και της προσαρμογής μακροπρόθεσμα.

Ποιος είναι ο ρόλος της οικογένειας στην ψυχοεκπαίδευση;

Καθοριστικός στην εξέλιξη του θεραπευτικού προγράμματος είναι ο ρόλος της οικογένειας. Οι γονείς υποστηρίζονται ώστε να συμμετέχουν ενεργά στη θεραπευτική διαδικασία, καθ’ όλη τη διάρκειά της. Μέσα από τη συμβουλευτική, οι γονείς εκπαιδεύονται στην εφαρμογή του ψυχοεκπαιδευτικού προγράμματος και εκτός θεραπευτικού πλαισίου.

Το παιδί ή ο έφηβος σας παρουσιάζει συχνά ψυχολογικά ζητήματα που σας απασχολούν; Το παιδί ακολουθεί πρόγραμμα θεραπείας αλλά και πάλι τα ζητήματα λύνονται με αργό ρυθμό; Δυσκολεύεστε να συζητήσετε και να προσεγγίσετε το παιδί ή τον έφηβό σας;

Μια λύση σε αυτή την κατάσταση είναι τα εξατομικευμένα workshop γονέων. Σε αυτές τις συναντήσεις, οι γονείς συζητούν τις δυσκολίες τους με έναν θεραπευτή με απόλυτη εχεμύθεια και ιατρικό απόρρητο.

Ο θεραπευτής προτείνει τρόπους προσέγγισης και κυρίως δίνει “τροφή για σκέψη” ώστε να βοηθήσει στην επίλυση των προβλημάτων αυτών. Συζήτηση και σκέψη μεταξύ θεραπευτή και γονέων δίνει άμεσα αποτελέσματα και λύνει τα ζητήματα που απασχολούν τους γονείς με μόνιμο τρόπο ώστε να μην ανακύψουν μετά το τέλος των συναντήσεων.

Τα γενετικά σύνδρομα είναι μια ομάδα κληρονομικών παθήσεων. Κάθε νόσημα είναι διαφορετικό, αν και μπορεί να υπάρχουν συμπτώματα κοινά σε διαφορετικά νοσήματα.

Είναι λοιπόν απαραίτητο να γίνει εκτίμηση από ειδικό γιατρό που θα επιβεβαιώσει ή θα αποκλείσει το γενετικό νόσημα. Κάποια από τα γνωστά γενετικά νοσήματα είναι το σύνδρομο Down, το σύνδρομο Turner, το σύνδρομο Kleinefelter, το σύνδρομο Williams αλλά και πολλά ακόμη.

Τα σύνδρομα αυτά επηρεάζουν τόσο τη σωματική υγεία του παιδιού όσο την ψυχική και νοητική του ανάπτυξη. Η έγκαιρη διάγνωση είναι απαραίτητη ώστε να γίνεται συστηματικός έλεγχος του παιδιού και να ακολουθηθεί προσαρμοσμένο σύνθετο πρόγραμμα για την ενίσχυση της ψυχοσυναισθηματικής, νοητικής και κοινωνικής του εξέλιξης.

Ταυτόχρονα είναι απαραίτητη η συνεργασία της ομάδας θεραπευτών με τον παιδίατρο.

Το αυτιστικό φάσμα, παλιότερα ονομαζόμενο αυτισμός, είναι μια πολυσύνθετη διαταραχή που τα αίτια της δεν είναι πλήρως διευκρινισμένα. Ονομάζεται φάσμα, γιατί η εικόνα του κάθε παιδιού μπορεί να είναι τελείως διαφορετική όπως και η αντιμετώπιση και η εξέλιξη του.

Υπάρχουν πολλά συμπτώματα που μπορούν να μας οδηγήσουν στο συμπέρασμα πως ένα παιδί παρουσιάζει στοιχεία του αυτιστικού φάσματος. Το πιο σημαντικό είναι να κατανοήσουν οι γονείς, πως η συνύπαρξη μερικών συμπτωμάτων δεν σημαίνει πως το παιδί ανήκει στο αυτιστικό φάσμα. Είναι απαραίτητη η εκτίμηση του παιδιού από ειδικό ψυχολόγο ή παιδοψυχίατρο.

Η έγκαιρη διάγνωση και η έναρξη θεραπευτικού προγράμματος πριν την ηλικία των 3 ετών, είναι αποδεδειγμένο πως βοηθά αυτά τα παιδιά να έχουν μια πολύ θετική εξέλιξη.

Στοιχεία που χρήζουν διερεύνησης και πρέπει να κινητοποιήσουν τους γονείς είναι:

• το παιδί τους δεν αντιδράει όταν το καλούν με το όνομα του
• όταν αποφεύγει συστηματικά να τους κοιτάζει στα μάτια
• όταν φαίνεται πως μπορεί να έχει διαταραχές σίτισης
• όταν παρουσιάζει επαναλαμβανόμενες κινήσεις που δεν έχουν νόημα, όπως το να χοροπηδάει πεταρίζοντας τα χέρια
• να μην αναπτύσσει καθόλου κοινωνική συμπεριφορά ακόμη και με οικεία πρόσωπα
• όταν επαναλαμβάνει χωρίς λόγο αυτά που ακούει ή ακόμη και όταν δεν έχει τη διάθεση να επικοινωνήσει μέσω κινήσεων τα θέλω του.

Παράλληλα με τα κύρια χαρακτηριστικά, τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού παρουσιάζουν δυσκολίες επεξεργασίας και ολοκλήρωσης αισθητηριακών ερεθισμάτων που εμποδίζουν το άτομο να αναπτύξει προσαρμοστικές συμπεριφορές.

Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (Δ.Α.Φ.) ή Διάχυτη Αναπτυξιακή Διαταραχή (Δ.Α.Δ.);

Συχνά, οι όροι αυτοί ταυτίζονται χωρίς να γίνονται διακριτές οι διαφορές τους. Πιο συγκεκριμένα, η Δ.Α.Φ. περιλαμβάνει:

• ποιοτικές δυσκολίες στη κοινωνική κατανόηση, συναλλαγή και συναισθηματική αμοιβαιότητα
• δυσκολίες στον τρόπο επικοινωνίας και στη γλώσσα
• περιορισμένο, στερεότυπο, επαναλαμβανόμενο ρεπερτόριο δραστηριοτήτων και ενδιαφερόντων, ενώ στη συμπεριφορά επικρατούν ιδιόρρυθμα ενδιαφέροντα και ενασχολήσεις
• ανομοιογενή ανάπτυξη γνωσιακών λειτουργιών
• συχνά ανακόλουθη επεξεργασία αισθητηριακών προσλήψεων

Οι συγκεκριμένες δυσκολίες ποικίλουν από άτομο σε άτομο και επηρεάζουν τη συνολική του λειτουργικότητα.

Στις Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές (Δ.Α.Δ.) περιλαμβάνονται τα παρακάτω σύνδρομα:

• Αυτισμός παιδικής ηλικίας : αυτιστική διαταραχή, βρεφικός αυτισμός, βρεφική ψύχωση, σύνδρομο Kanner
• Άτυπος αυτισμός : άτυπη ψύχωση της παιδικής ηλικίας, νοητική καθυστέρηση με αυτιστικά χαρακτηριστικά
• Σύνδρομο Rett
• Άλλη αποδιοργανωτική διαταραχή της παιδικής ηλικίας (Παιδική Αποδιοργανωτική Διαταραχή): βρεφική άνοια, αποδιοργανωτική- αποαπαρτιωτική ψύχωση, σύνδρομο Heller
• Διαταραχή υπερδραστηριότητας σχετιζόμενη με νοητική καθυστέρηση και στερεότυπες κινήσεις
• Σύνδρομο Asperger
• Διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή, μη καθοριζόμενη
• Άλλες διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές

Η εκτίμηση και η έγκαιρη παρέμβαση θα βοηθήσουν το παιδί να εξελιχθεί όσο το δυνατόν καλύτερα και να αναπτύξει δεξιότητες. Το κέντρο «λογος» έχοντας μεγάλη εμπειρία με τέτοια περιστατικά μπορεί να διαγνώσει και να αντιμετωπίσει έγκαιρα τέτοιες διαταραχές, μέσω της διεπιστημονικής ομάδας του.

Τι εννοούμε με τον όρο Νοητική Υστέρηση;

Η νοητική υστέρηση υποδηλώνει μια νοητική ανάπτυξη κάτω από το μέσο όρο, η οποία είναι παρούσα κατά την γέννηση ή εμφανίζεται κατά την πρώτη παιδική ηλικία και που οφείλεται σε κάποια εξελικτική αναστολή λόγω οργανικών αιτίων.

Οι ορισμοί για την νοητική υστέρηση έχουν αλλάξει μέσα στα χρόνια πολλάκις, ωστόσο μέχρι σήμερα περιλαμβάνουν:

• ελλείμματα στο νοητικό δυναμικό ƒ
• ελλείμματα στις δεξιότητες προσαρμογής (adaptive skills) ƒ
• εμφάνιση πριν την ηλικία των 18 ετών.

Ο πιο αποδεκτός ορισμός συμφωνεί με το ότι «Η νοητική υστέρηση αναφέρεται στη σημαντικά κάτω του μέσου όρου γενική νοητική λειτουργία, που συνυπάρχει με ανεπάρκεια στην προσαρμοστική συμπεριφορά όπως αυτή εκδηλώνεται κατά την περίοδο της ανάπτυξης».

Ποια τα αίτια;

Τα αίτια της νοητικής υστέρησης ταξινομούνται σε γενετικά και περιβαλλοντικά:

Τα γενετικά αίτια που οφείλονται κυρίως σε:

1. Χρωμοσωμικές ανωμαλίες
2. Κληρονομικές ασθένειες του μεταβολισμού

Τα περιβαλλοντικά αίτια που οφείλονται κυρίως σε:

1. Αίτια που δρουν κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης
2. Αίτια που δρουν κατά τον τοκετό
3. Αίτια που δρουν κατά την παιδική ηλικία

Που βοηθά η διάγνωση;

Η διάγνωση βοηθά στην πρόγνωση και την θεραπευτική –αποκαταστασιακή παρέμβαση. Για να έχουμε ένα διαγνωστικό αποτέλεσμα θα πρέπει να συγκεντρώσουμε στοιχεία που θα μας βοηθήσουν να περιγράψουμε με λεπτομέρεια το πρόβλημα. Στη συνέχεια μπορούμε να αξιολογήσουμε το βαθμό που το πρόβλημα επηρεάζει την ισορροπία του ανθρώπου με τον εαυτό του, αλλά και τη σχέση του με το κοινωνικό περιβάλλον. Τα κυριότερα μέσα διάγνωσης της νοητικής υστέρησης είναι τα διάφορα τεστ που μετρούν τη νοημοσύνη και τη λειτουργικότητα του ατόμου. Παραδοσιακά η νοητική λειτουργικότητα μετριέται από τις δοκιμασίες του νοητικού πηλίκου (IQ) και μια σημαντικά κάτω από το μέσο όρο νοητική λειτουργικότητα, ορίζεται αυτή που δίνει νοητικό πηλίκο 70 και κάτω. Το νοητικό πηλίκο δημιουργήθηκε για να διαπιστωθεί, με αριθμητικές έννοιες, η σχέση που υφίσταται μεταξύ της χρονολογικής ηλικίας του ατόμου και της νοητικής του ηλικίας.

Για τη διάγνωση, πέρα από τις ψυχομετρικές δοκιμασίες αξιολόγησης της νοητικής και συναισθηματικής ανάπτυξης του παιδιού, καθώς και της κοινωνικής προσαρμογής του, σημαντική παράμετρος είναι η συνέντευξη με τους γονείς και τους δασκάλους. Επίσης, θα πρέπει να υπογραμμισθεί ότι ενώ ο δείκτης νοημοσύνης είναι σημαντικός και απαραίτητος για την αξιολόγηση του παιδιού, θα πρέπει όμως να χρησιμοποιείται μόνο ως ένα στοιχείο προσανατολισμού από τον ειδικό.

Τι μπορούμε να περιμένουμε;

Τέλος η νοητική υστέρηση δεν είναι νόσος της ψυχικής υγείας ή μια αρρώστια που χρήζει θεραπείας, αλλά είναι μια κατάσταση, η οποία μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά μέσα από την εκπαίδευση, τη συμμετοχή και τη συνύπαρξη.

Τι είναι η συμβουλευτική γονέων;

Η συμβουλευτική γονέων αναφέρεται στη συνεργασία με τον παιδοψυχίατρο ή τον ψυχολόγο που στοχεύει να βοηθήσει τους γονείς να κατανοήσουν, να επεξεργαστούν και να ενδυναμώνουν διαρκώς τον γονεϊκό τους ρόλο. Ακόμη, ευαισθητοποιεί τους γονείς σχετικά με τη στάση τους μέσα στην οικογένεια και τους βοηθά να την αλλάξουν. Πρόκειται για μία δυναμική διεργασία η οποία, σε βάθος χρόνου, προσβλέπει στην εδραίωση της συναισθηματικής ωρίμανσης και της αυτονόμησης του παιδιού ή εφήβου.

Πώς θα μας βοηθήσει η συμβουλευτική ως γονείς;

Συχνά οι γονείς δυσκολεύονται στη διαχείριση συμπεριφορών ή προβλημάτων του παιδιού τους, γεγονός που τους οδηγεί σε αμηχανία, αναποφασιστικότητα και εκνευρισμό που καταλήγουν στην απορία «Τι κάνω λάθος;».

Αυτές οι στιγμές άλλοτε υπόκεινται στις φυσιολογικές αναπτυξιακές κρίσεις που διανύουν οι σχέσεις γονέων–παιδιού, ενώ άλλοτε πρόκειται για σοβαρότερες δυσκολίες που έχουν σημαντική επίπτωση στη λειτουργικότητα της οικογένειας σε επίπεδο καθημερινής ζωής.

Οι συνεδρίες συμβουλευτικής μπορούν να σας βοηθήσουν να:

• Κατανοήσετε τις διαφορετικές συμπεριφορές του παιδιού σας, καθώς και τα προβλήματα που μπορεί να αντιμετωπίζει.
• Μάθετε με ποιους τρόπους μπορείτε να βοηθήσετε το παιδί και τον έφηβο να ξεπερνά δύσκολες καταστάσεις.
• Ενημερωθείτε για θέματα που αφορούν στην ανάπτυξη του παιδιού και του εφήβου, παίρνοντας απαντήσεις σε διάφορα ερωτήματά σας.
• Πετύχετε βελτίωση της επικοινωνίας με το παιδί σας.

Ποια είναι η συμβουλευτική διαδικασία;

Στις συνεδρίες της συμβουλευτικής οι γονείς φέρνουν προς συζήτηση τα θέματα που τους απασχολούν σχετικά με το παιδί ή τον έφηβο και γίνεται προσπάθεια να δοθεί νόημα στη συμπεριφορά του. Ο ψυχοθεραπευτής, όντας έξω από την οικογένεια, προσφέρει συχνά μία άλλη ερμηνεία από αυτή που τείνουν να υιοθετήσουν οι γονείς. Αυτή η νέα ματιά μπορεί να ανοίξει εναλλακτικούς δρόμους θεώρησης και αντιμετώπισης των καταστάσεων. Μέσα από την αλλαγή της στάσης των γονέων αλλάζει και το παιδί/ο έφηβος, αφού σε κάθε οικογένεια υπάρχει αλληλεπίδραση των μελών της.

Με ποια θέματα ασχολείται η συμβουλευτική;

Στις συναντήσεις με το θεραπευτή, οι γονείς μπορούν να διαχειριστούν μία σειρά από θέματα που ενδέχεται να τους προβληματίζουν, ορισμένα από τα οποία είναι:

• επικοινωνία μέσα στην οικογένεια
• δυσκολίες συμπεριφοράς, μεταξύ αυτών επιθετικότητα, έντονος θυμός και ξεσπάσματα, προκλητική εναντίωση, παραβατική συμπεριφορά, έντονος παρορμητισμός
• συναισθηματικές δυσκολίες, όπως υπερβολική συστολή ή αναστολή, έντονη ματαίωση, απογοήτευση, θλίψη, δυσκολία στην κοινωνική αλληλεπίδραση, χαμηλή αυτοπεποίθηση
• μαθησιακές δυσκολίες ή έλλειψη κινήτρου για μάθηση
• σχολικός εκφοβισμός.

Η συχνότητα των συνεδριών καθορίζεται κατόπιν συνεννόησης και με γνώμονα τις ειδικές ανάγκες κάθε οικογένειας. Οι συνεδρίες μπορούν να διεξάγονται μόνο με τον έναν ή και τους δύο γονείς, ή να πραγματοποιούνται παράλληλα με την ατομική θεραπεία του παιδιού.